Shloka 20
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
स्वजनं हि यदा मृत्युर्हन्त्येव तव पश्यत: । कृते5पि यत्ने महति तत्र बोद्धव्यमात्मना
Bhīṣma uvāca: svajanaṃ hi yadā mṛtyur hanty eva tava paśyataḥ | kṛte 'pi yatne mahati tatra boddhavyam ātmanā ||
Bhishma nói: “Khi Tử thần quật ngã chính người thân của ngươi ngay trước mắt, và dù ngươi đã dốc sức lớn lao vẫn không thể cứu được họ, thì ngươi phải tự mình hiểu điều ấy hàm ý gì—rằng quyền lực của con người rốt cuộc nhỏ bé và hữu hạn.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even the strongest human effort cannot always prevent death, especially when it comes to one’s own loved ones. Recognizing this limitation is meant to cultivate clear judgment, humility, and steadiness—reducing despair and the illusion of total control.
Bhishma, in his Shanti Parva instruction, addresses the reality of bereavement: one may witness the death of relatives despite strenuous attempts to protect them. He uses this to guide the listener toward reflective understanding and acceptance of mortality’s inevitability.