Shloka 3
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्व पठ्चमम् । महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ,पृथ्वी, वायु, आकाश, जल और तेज--ये पाँच महाभूत समस्त प्राणियोंकी उत्पत्ति और प्रलयके स्थान हैं
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam | mahābhūtāni bhūtānāṃ sarveṣāṃ prabhavāpyayau ||
Bhīṣma nói: Đất, gió, hư không, nước và lửa là yếu tố thứ năm—đó là năm đại (ngũ đại). Từ chúng, muôn loài sinh khởi, và rốt cuộc cũng tan rã trở về chính chúng. Vì vậy, hiểu nền tảng nguyên tố của sự sống, người trí nên thấy thế gian vận hành theo pháp tắc tự nhiên chứ không theo ý muốn tùy tiện của cá nhân, và nuôi dưỡng sự vững vàng cùng tự chế giữa được và mất.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All embodied life is constituted by the five great elements and returns to them; recognizing this supports detachment, steadiness, and a dharmic outlook grounded in the impermanent nature of material existence.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on principles of right living and knowledge; here he turns to a cosmological explanation, identifying the five elements as the common source and end of all beings.