Shloka 94
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आप वृष ([वृष्टिकर्ता), वृष्य (धर्मकी वृद्धि करनेवाले), गोवृष (नन्दी) और वृष (धर्म) आदि नामोंसे प्रसिद्ध हैं। कटंकट (नित्य गतिशील), दण्ड (शासक) और पचपच (सम्पूर्ण भूतोंको पचानेवाला काल) भी आपके ही नाम हैं। आपको नमस्कार है ।।
āpa vṛṣa (vṛṣṭikartā), vṛṣya (dharmakī vṛddhi karanevāle), govṛṣa (nandī) aura vṛṣa (dharma) ādi nāmoṃ se prasiddha haiṃ. kaṭaṅkaṭa (nitya gatiśīla), daṇḍa (śāsaka) aura pacapaca (sampūrṇa bhūtoṃ ko pacānevālā kāla) bhī āpake hī nāma haiṃ. āpako namaskāra hai. namaḥ sarvavariṣṭhāya varāya varadāya ca | varamālyagandhavastrāya varātivarade namaḥ ||
Bhīṣma nói: “Ngài được xưng tụng bằng những danh hiệu như Vṛṣa—đấng ban mưa, Vṛṣya—đấng làm tăng trưởng dharma, Govṛṣa—Nandī, và Vṛṣa—chính Dharma. Kaṭaṅkaṭa—đấng luôn vận động; Daṇḍa—đấng trị vì và răn phạt; và Pacapaca—Thời gian ‘nấu chín’ rồi nuốt trọn mọi loài—đó cũng là những danh hiệu của Ngài. Xin kính lễ. Kính lễ Đấng tối thượng trong mọi bậc tối thượng, Đấng chí tôn, Đấng ban ân phúc; Đấng trang nghiêm bằng y phục thù thắng, vòng hoa và hương thơm; kính lễ Đấng ban ân phúc vượt trên mọi ân phúc, ban cho người sùng tín điều họ cầu và còn hơn thế nữa.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames the deity as the source of cosmic order (Dharma), governance and moral restraint (Daṇḍa), and inevitable transformation/consumption (Kāla). Ethically, it teaches that righteousness, just discipline, and acceptance of time’s supremacy are all facets of the same higher principle worthy of reverence.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs and consoles after the war, often turning to theological reflection. Here he offers a stuti (praise) by reciting divine names and functions—rain-giver, increaser of dharma, Nandī-associated, ruler through punishment, and Time itself—culminating in salutations to the supreme boon-giver adorned with divine garments, garlands, and fragrance.