Shloka 87
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
नमो&स्तु शयमानाय शयितायोत्थिताय च । स्थिताय धावमानाय मुण्डाय जटिलाय च
namo 'stu śayāmānāya śayitāyotthitāya ca | sthitāya dhāvamānāya muṇḍāya jaṭilāya ca ||
(arthānuvādaḥ) tvaṁ sarva-prāṇināṁ hṛdaye śayānaḥ antar-yāmī puruṣaḥ | pralaya-kāle yoga-nidrām āśritya śete, sṛṣṭeḥ prārambhe ca kalpānta-nidrāto jāgarti | tvaṁ brahma-rūpeṇa sarvatra sthitaḥ, kāla-rūpeṇa ca sadā dhāvamānaḥ | muṇḍa-saṁnyāsī ca jaṭā-dhāri-tapasvī ca tavaiva rūpam | tubhyaṁ namaḥ ||
Bhīṣma nói: Kính lễ Ngài—dù đang nằm, đang ngủ hay đang thức dậy; dù đứng yên hay luôn vận hành; dù là bậc xuất gia cạo đầu hay đạo sĩ tóc bện. Ngài là Đấng Nội Trú ngự trong mọi loài. Khi đại hoại, Ngài an trụ trong giấc ngủ du-già; khi bình minh sáng tạo mở ra, Ngài thức dậy khỏi giấc ngủ kết thúc một kiếp. Là Brahman, Ngài thấm khắp tất cả; là Thời Gian, Ngài không ngừng trôi chạy. Ngay cả những nẻo sống tâm linh—ly tham và khổ hạnh—cũng là biểu hiện của Ngài. Vì thế, con cúi lạy Ngài.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the all-encompassing nature of the Supreme: the same Reality is present in rest and activity, dissolution and creation, stillness and motion, and even in contrasting spiritual disciplines. It emphasizes the indwelling Lord (antar-yāmī) and the unity behind diverse forms.
In the Shanti Parva, Bhishma—speaking from his bed of arrows—offers a hymn of praise, identifying the Supreme as the inner ruler of all beings and as the cosmic principle governing both creation (awakening) and dissolution (yogic sleep), while honoring ascetic and renunciant forms as manifestations of that same divinity.