Shloka 171
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
जो अंगुष्ठमात्र जीवके रूपमें सम्पूर्ण देहधारियोंके भीतर विराजमान हैं, वे सदा मेरी रक्षा और वृद्धि करें ।।
yo 'ṅguṣṭhamātraḥ jīvake rūpeṇa sampūrṇa-dehadhāriṇāṁ bhitare virājamānaḥ, sa sadā mama rakṣāṁ ca vṛddhiṁ ca karotu || ye na rodanti dehasthā dehino rodayanti ca | harṣayanti na hṛṣyanti namas tebhyo 'stu nityaśaḥ ||
Bhīṣma nói: “Nguyện nguyên lý sinh mệnh nội tại—tinh vi như ngón cái mà hiện diện trong mọi loài hữu thân—luôn che chở và làm tăng trưởng an lạc cho ta. Ta hằng đảnh lễ các Rudra: tuy ở trong thân mà tự mình không khóc, lại khiến kẻ hữu thân phải khóc; tự mình không hân hoan, lại khiến kẻ hữu thân hân hoan—những quyền lực lay động sinh khí bên trong mà vẫn không bị nhiễm chạm.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse points to an inner, subtle principle present in all embodied beings and to divine powers (Rudras) that operate within experience—producing sorrow and joy in the embodied—while themselves remaining unaffected. Ethically, it encourages reverence, humility, and a contemplative detachment: emotions arise in embodied life, yet the deeper indwelling reality is not bound by them.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and higher truths. Here he offers a prayer-like salutation: he seeks protection and flourishing from the indwelling life-principle and bows to the Rudras conceived as inner forces present within bodies that govern the arising of grief and joy.