Shloka 113
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आप कामस्वरूप, कामनाओंको पूर्ण करनेवाले, कामदेवके नाशक, तृप्त और अतृप्तका विचार करनेवाले, सर्वस्वरूप, सब कुछ देनेवाले, सबके संहारक और संध्याकालके समान रंगवाले हैं। आपको प्रणाम है ।।
bhīṣma uvāca |
āpa kāmasvarūpaḥ kāmanāḥ pūrayitā kāmadevanāśakaḥ tṛptātṛptavivecakaḥ sarvasvarūpaḥ sarvadātā sarvasaṃhārakaḥ sandhyākālasamānarāgaḥ asi | te namaḥ ||
mahābala mahābāho mahāsattva mahādyute |
mahāmeghacayaprakhya mahākāla namo'stu te ||
Bhishma nói: Ngài chính là hình thể của dục—đấng làm viên mãn mọi khát vọng, mà cũng là đấng diệt trừ thần Dục. Ngài phân biệt sự thỏa mãn và bất thỏa; Ngài là hình thể của muôn loài, là đấng ban cho tất cả và cũng là đấng tiêu dung tất cả. Sắc Ngài như bầu trời lúc hoàng hôn. Con cúi đầu đảnh lễ. Ôi bậc đại lực, ôi bậc cánh tay hùng mạnh, ôi bậc đại tinh yếu, ôi bậc đại quang huy—hỡi Mahākāla, đen sẫm như khối mây cao vời—xin kính lễ Ngài.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the supreme as both the source of desire and the power that overcomes and dissolves it. Ethically, it implies that dharmic life is not merely about suppressing impulses, but about recognizing a higher governance over desire—seeking fulfillment through alignment with the ultimate, and accepting dissolution (time/death) as part of cosmic order.
In the Śānti Parva setting, Bhishma is instructing and also offering praise. Here he utters a stuti (hymn) addressing the supreme as Mahākāla—depicting an all-giving, all-dissolving reality—thereby framing his teachings on peace, restraint, and right conduct within devotion to the highest principle.