Shloka 108
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आप वर्ण और आश्रमोंके भिन्न-भिन्न कर्मोंका विधिवत् विभाग करनेवाले, जपनीय मन्त्ररूप, घोषस्वरूप तथा कोलाहलमय हैं। आपको बारंबार नमस्कार है ।।
varṇa-āśramāṇāṁ bhinna-bhinna-karmāṇāṁ vidhivad vibhāga-kartre, japanīya-mantra-rūpāya, ghoṣa-svarūpāya, kolāhala-mayāya te punaḥ punaḥ namaḥ || śveta-piṅgala-netrāya kṛṣṇa-rakta-īkṣaṇāya ca | prāṇa-bhagnāya daṇḍāya sphoṭanāya kṛśāya ca, te namaḥ ||
Bhīṣma dâng lời đảnh lễ lặp đi lặp lại trước một thần lực uy nghiêm đáng sợ—đấng theo đúng phép tắc phân định những bổn phận sai khác của các giai tầng (varṇa) và các nếp sống (āśrama); đấng được thỉnh gọi bằng sự tụng niệm thánh chú; và sự hiện diện vang dội như tiếng hô rền cùng cơn náo động. Ngài lại đảnh lễ đấng có đôi mắt hiện ra với những sắc thái đối nghịch—trắng ngà pha vàng, đen và đỏ; đấng đã chế ngự prāṇa (hơi thở sinh mệnh); đấng là cây trượng/khí giới của sự trừng phạt; đấng có thể đập vỡ cả chiếc bình vũ trụ; và đấng thân hình gầy mảnh.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises a cosmic authority who properly assigns differentiated duties (karma) within varṇa and āśrama, implying that social-ethical order is not arbitrary but grounded in rule (vidhi) and upheld by a power that also disciplines (daṇḍa). It links dharma with disciplined practice—mantra-recitation and mastery of prāṇa—showing that order, austerity, and reverent invocation belong together.
In the Śānti Parva’s instruction setting, Bhīṣma speaks in a devotional register, offering repeated salutations (namaḥ) to a fierce, all-pervading divine principle. He describes that being through striking epithets—sound-like, tumultuous, mantra-embodied, breath-conquering, rod-like, and world-shattering—conveying both reverence and fear before the power that sustains and enforces dharma.