Shloka 39
Adhyāya 283: Varṇa-vṛtti, Nyāya-ārjana, and the Decline-and-Restoration of Dharma (वर्णवृत्तिः न्यायार्जनं च)
अग्नयो नैव दीप्यन्ते नैव दीप्ति भास्कर: । ग्रहा नैव प्रकाशन्ते नक्षत्राणि न चन्द्रमा:,उस समय आग नहीं जलती थी, सूर्यका प्रकाश फीका पड़ गया; ग्रह, नक्षत्र और चन्द्रमा भी निस्तेज हो गये। इस प्रकार वहाँ चारों ओर अँधेरा छा गया। देवता, ऋषि और मनुष्य--सभी छिप गये--कोई दिखायी नहीं देते थे। दक्षसे अपमानित हुए रुद्रगण यज्ञशालामें सब ओर आग लगाने लगे
agnayo naiva dīpyante naiva dīpti bhāskaraḥ | grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na candramāḥ ||
Dakṣa nói: “Lửa không bùng cháy; ngay cả ánh dương cũng trở nên nhợt nhạt. Các hành tinh không còn phát sáng, sao trời và Mặt Trăng cũng vậy.” Cảnh tượng ấy báo hiệu một rối loạn đạo lý và vũ trụ: khi trật tự thiêng bị xâm phạm và người đáng kính bị sỉ nhục, những điềm lành rút lui, và bóng tối—bên ngoài lẫn trong tâm—lan khắp thế gian.
दक्ष उवाच
Educational Q&A
The verse conveys that adharma—especially the humiliation of the worthy and the corruption of sacred rites—produces not only social harm but a symbolic ‘cosmic’ imbalance, where light (clarity, auspiciousness, order) withdraws and darkness (confusion, fear, disorder) prevails.
Dakṣa describes ominous signs: ritual fires fail, and celestial lights (Sun, planets, stars, Moon) lose their brilliance. This darkness marks a crisis surrounding the sacrificial setting, foreshadowing violent disruption after Rudra’s followers are dishonoured.