Shloka 57
वृत्ति-सत्सङ्ग-दान-धर्म
Livelihood, Virtuous Association, and Ethics of Giving
धर्मज्ञ भरतनन्दन! सिंहोंमें थकावटका होना ही ज्वर कहलाता है; परंतु मनुष्योंमें यह ज्वरके नामसे ही प्रसिद्ध है ।।
dharmajña bharatanandana! siṁheṣu thakāvaṭa-kā hona hī jvara kahalātā hai; parantu manuṣyeṣu ayaṁ jvara-śabdenaiva prasiddhaḥ. maraṇe janmani tathā madhye cāviśate naram | etan māheśvaraṁ tejo jvaro nāma sudāruṇaḥ || bhagavān-maheśvarasya tejorūpa eṣa jvaraḥ atyantaṁ dāruṇaḥ. sa mṛtyukāle, janmakāle tathā madhye’pi manuṣya-śarīre praviśati. eṣa sarvaśaktaḥ māheśvara-jvaraḥ sarva-prāṇināṁ vandanīyaḥ mānanīyaś ca. eṣa eva dharmātmanāṁ śreṣṭhasya vṛtrāsurasya śarīre’pi praviṣṭavān.
Bhīṣma nói: “Hỡi hậu duệ hiền trí của Bharata, giữa loài sư tử, chính sự mỏi mệt được gọi là ‘cơn sốt’; còn giữa loài người, nó nổi tiếng đơn giản bằng tên ‘cơn sốt’. Cơn Sốt khủng khiếp này chính là hào quang của Maheshvara (Śiva). Nó nhập vào con người lúc lâm chung, lúc chào đời, và cả trong quãng đời ở giữa. Vì là năng lực toàn năng của Maheshvara, mọi loài hữu tình đều phải kính lễ và tôn thờ. Quả thật, chính Cơn Sốt ấy đã từng nhập cả vào thân Vṛtra-asura, bậc cao quý và chính trực.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames fever (jvara) not merely as a medical condition but as a manifestation of Maheshvara’s divine energy—an awe-inspiring force that touches beings at birth, death, and throughout life. Ethically, it urges reverence toward cosmic powers that govern embodied existence, cultivating humility before suffering and mortality.
In Bhishma’s instruction to Yudhiṣṭhira during the Shanti Parva, he explains the nature of ‘Jvara’ as a fierce, Śaiva power that can enter humans at critical life thresholds. He reinforces its potency by citing that it even entered the body of Vṛtrāsura, portrayed here as exceptionally righteous among asuras.