Shloka 46
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
अष्टौ च षष्टिं च शतानि चैव मनोनिरुद्धानि महाद्युतीनाम् । शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर्या त्रीण्येव रुद्धानि महानुभाव
aṣṭau ca ṣaṣṭiṃ ca śatāni caiva manoniruddhāni mahādyutīnām | śuklasya varṇasya parā gatir yā trīṇy eva ruddhāni mahānubhāva ||
Bhīṣma nói: Tám nguyên lý, sáu mươi nguyên lý, và cả hàng trăm biến thái của tâm—tất thảy đều bị các du-già sư rực rỡ đại quang minh chế ngự bằng chính tâm mình. Họ cũng chế ngự ba guṇa—sattva, rajas và tamas. Vì thế, cứu cánh tối thượng mà hàng bậc thành tựu thuộc “dòng trắng” (thanh tịnh, sáng rỡ) đạt được, cũng chính là cảnh giới tối cao mà những du-già sư ấy chạm tới khi đã làm chủ sự chế ngự ấy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is presented as the result of profound inner restraint: the yogin stills the proliferating categories of experience (tattvas and their many operations) and even transcends the three guṇas. When the guṇas are checked, one reaches the highest ‘pure’ state—an ethical ideal of mastery over desire, agitation, and inertia.
In the Shanti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhishma explains to his listener that accomplished yogins control the mind so completely that the entire field of principles and mental modifications becomes subdued; by restraining even sattva, rajas, and tamas, they attain the same supreme destination attributed to the ‘white/pure’ perfected order.