Shloka 38
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
शतं सहस्त्राणि ततक्ष्रित्वा प्राप्रोति वर्ण हरितं तु पश्चात् स चैव तस्मिन् निवसत्यनीशो युगक्षये तपसा संवृतात्मा
śataṃ sahasrāṇi tatakṣṛtvā prāpnoti varṇaṃ haritaṃ tu paścāt | sa caiva tasmin nivasaty anīśo yugakṣaye tapasā saṃvṛtātmā ||
Bhīṣma nói: “Sau khi bị ‘đốn hạ’—tức chịu khổ—hàng trăm nghìn lần (hay năm tháng), hữu thể mang thân ấy về sau đạt đến ‘sắc xanh lục’, dấu hiệu của việc rơi vào các sinh loại thấp như loài thú và chim. Ở trạng thái ấy, bất lực và bị ràng buộc, nó cư trú trong khổ đau lớn. Nhưng khi thời đại đi đến tận cùng, tự ngã bên trong—được che chở và vững bền nhờ tapas (sức lực của khổ hạnh, hay sự chín muồi của phước đức và minh tri cổ xưa)—được cứu thoát khỏi hiểm nạn ấy.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Actions have long-lasting consequences: after prolonged suffering in punitive states, a being may fall into constrained lower births; yet the accumulated force of tapas—understood as austerity and/or ripened past merit and discernment—can eventually protect the self and enable release from danger.
Bhishma describes a post-mortem trajectory: extended torment (interpreted by the tradition as hellish wandering), followed by rebirth in lower, helpless conditions (symbolized by a ‘green’ state), and finally a rescue at the end of an aeon through the protective power of tapas.