Shloka 16
मोक्षधर्मः — स्नेहपाशच्छेदः
Mokṣa-dharma: Cutting the Bonds of Attachment
अभ्यस्तं भौतिकं पश्यन् भूतानामागतिं गतिम् । निःस्पृह: समदर्शी च पक््वापक्वेन वर्तयन् । आत्मना य: प्रशान्तात्मा लघ्वाहारो जितेन्द्रिय:
abhyastaṃ bhautikaṃ paśyan bhūtānām āgatiṃ gatiṃ | niḥspṛhaḥ samadarśī ca pakvāpakvena vartayan | ātmanā yaḥ praśāntātmā laghvāhāro jitendriyaḥ ||
Bhīṣma nói: “Người đã tự rèn luyện để quan sát thế giới vật chất, nhìn sự đến và đi của muôn loài—những cuộc đến và những cuộc rời—sẽ trở nên không còn khát ái và có cái nhìn bình đẳng. Đi lại giữa kẻ chín chắn và kẻ non nớt mà không thiên vị, người ấy an tịnh nội tâm, tiết độ trong ăn uống và làm chủ các căn.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Cultivate disciplined observation of worldly change—beings continually arrive and depart. From this insight arises detachment (niḥspṛhatā), impartial vision (samadarśitā), and steady conduct toward both the mature and immature, supported by serenity, moderation in food, and mastery of the senses.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira by describing the marks of a spiritually mature person: one who sees the transient flow of embodied life and therefore lives without craving, with equal regard, and with disciplined self-restraint.