Shloka 273
Śreyas-nirdeśa (Discerning the Superior Good): Nārada–Gālava Saṃvāda
जीवितार्थापनयनै: प्राणिभिर्न स बद्धाते । जो मन, वाणी, क्रिया तथा अन्य कारणोंद्वारा किसी भी प्राणीकी जीविकाका अपहरण करके उसकी हिंसा नहीं करता, उसको दूसरे प्राणी भी वध या बन्धनके कष्टमें नहीं डालते
jīvitārthāpāyanaiḥ prāṇibhir na sa baddhyate | yo manaḥ-vāṇī-kriyā tathā anya-kāraṇaiḥ dvārā kasyāpi prāṇinaḥ jīvikām apahṛtya tasya hiṃsāṃ na karoti, taṃ anye prāṇino'pi vadha-vā bandhana-duḥkhe na pātayanti |
Bhīṣma dạy rằng: người nào không tước đoạt kế sinh nhai của bất cứ sinh linh nào—dù bằng ý nghĩ, lời nói, hành động hay bất cứ phương tiện nào—và vì thế không làm hại nó, thì chính người ấy cũng không bị các loài khác đẩy vào khổ đau của bị giết hại hay bị giam cầm. Ý nghĩa đạo đức ở đây là: bất hại không chỉ là tránh bạo lực thân xác, mà còn là tránh gây tổn hại kinh tế hay sự tồn tại, phá hủy nền sống của kẻ khác.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ahimsa is not limited to avoiding physical injury; it also includes not taking away another being’s livelihood. One who refrains from harming others through mind, speech, action, or any other means is protected from reciprocal harm such as killing or captivity.
In the Shanti Parva’s dharma-instruction, Bhishma continues advising on righteous conduct. Here he emphasizes a practical ethical rule: do not destroy another’s life-support, because such restraint aligns one with dharma and prevents cycles of retaliation and suffering.