Shloka 16
Jvarotpatti — The Origin and Distribution of Jvara
Fever
चित्तमिन्द्रियसंघातात् परं तस्मात् परं मन: । मनसस्तु परा बुद्धि: क्षेत्रज्ञो बुद्धित: पर:
cittam indriyasaṅghātāt paraṃ tasmāt paraṃ manaḥ | manasas tu parā buddhiḥ kṣetrajño buddhitaḥ paraḥ ||
Asita nói: “Citta—ý thức nội tâm—cao hơn sự kết tụ đơn thuần của thân và các giác quan. Cao hơn citta là manas (tâm ý); cao hơn manas là buddhi (trí phân biệt); và cao hơn cả buddhi là kṣetrajña—kẻ biết có ý thức ở bên trong. Lời dạy này hướng người ta tìm chân ngã vượt khỏi những công cụ biến đổi của tri giác và tư tưởng, đặt đời sống đạo đức trên nền tự tri chứ không trên xung lực của giác quan.”
असित उवाच
Educational Q&A
A graded hierarchy is taught: the sensory-body aggregate is surpassed by citta, which is surpassed by manas, which is surpassed by buddhi; beyond all these instruments stands the kṣetrajña, the conscious knower. Ethical steadiness comes from identifying with the knower rather than being driven by sensory and mental fluctuations.
In the Shanti Parva’s instructional setting, the sage Asita delivers a philosophical teaching on the inner constitution of a person, distinguishing the senses, mind, intellect, and the witnessing self to guide the listener toward liberation-oriented understanding and disciplined conduct.