Shloka 12
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
यच्छेद् वाड्मनसी बुद्धया तां यच्छेज्ज्ञानचक्षुषा । ज्ञानमात्मावबोधेन यच्छेदात्मानमात्मना
yacched vāḍmanasī buddhyā tāṁ yacchej jñānacakṣuṣā | jñānam ātmāvabodhena yacched ātmānam ātmanā ||
Bhīṣma nói: Hãy chế ngự lời nói và tâm ý bằng trí tuệ; và chính trí tuệ ấy lại phải được dẫn dắt bởi “con mắt của chân tri”. Tri thức cần được an định nhờ sự tỉnh thức trực tiếp về tự ngã; và sau cùng, cái ngã phải được làm chủ bởi Chân Ngã—để kỷ luật nội tâm kết tinh thành tự do bên trong, chứ không chỉ là sự kiềm chế bề ngoài.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A graded inner discipline: control speech and mind through buddhi (discernment), refine buddhi through jñāna (true insight), stabilize jñāna through direct self-awakening (ātmāvabodha), and ultimately let the Self govern the self—so restraint becomes liberation-oriented, not merely suppression.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the path to peace after the war. This verse occurs in a teaching sequence emphasizing inner mastery—how a ruler or seeker should cultivate self-governance as the foundation for ethical life and lasting tranquility.