Shloka 18
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
सत्यकज्चुकमुन्मुच्य मया स गुरुराहवे । अश्वत्थामा हत इति निरुक्त: कुञ्जरे हते
satyakacukam unmucya mayā sa gurur āhave | aśvatthāmā hata iti niruktaḥ kuñjare hate ||
Ta đã cởi bỏ “tấm áo choàng của chân thật”, rồi giữa chiến địa nói với bậc thầy: “Aśvatthāmā đã bị giết”—kỳ thực là chỉ con voi mang tên Aśvatthāmā vừa bị hạ. Bởi lời ấy, vị đạo sư ngỡ đó là cái chết của con trai mình; niềm xác tín đạo đức của người bị lay động, phơi bày cái giá luân lý nặng nề của chiến thắng bằng lối nói nước đôi.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how even a technically defensible statement can violate dharma when it is intended to mislead. ‘Casting off the coat of truth’ signals a conscious departure from integrity, showing that moral responsibility lies not only in literal wording but also in intention and foreseeable impact.
In the battle context, Yudhiṣṭhira reports ‘Aśvatthāmā is slain’ after the elephant named Aśvatthāmā has been killed. The statement is framed so that Droṇa, thinking it refers to his son Aśvatthāmā, believes his son is dead—an event that undermines his resolve and affects the course of the war.