Shloka 16
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
एवं क्रोशत्सु वेदेषु कुतो मोक्षो5स्ति कस्यचित् | ऋणदवनन््तो यदा मर्त्या: पितृदेवद्विजातिषु
evaṁ krośatsu vedeṣu kuto mokṣo 'sti kasyacit | ṛṇadavantō yadā martyāḥ pitṛdeva-dvijātiṣu ||
Kapila nói: “Khi chính các Veda cứ kêu gọi mãi rằng con người sinh ra đã mang nợ—nợ các thần, nợ tổ tiên, và nợ các bậc hiền triết ‘hai lần sinh’—thì làm sao có ai đạt giải thoát được, nếu còn sống đời gia chủ mà chưa trả xong những món nợ ấy?”
कपिल उवाच
Educational Q&A
Liberation is not presented as a shortcut that bypasses social and sacred obligations: the verse stresses that humans are born with debts to gods (through worship/sacrifice), ancestors (through progeny and ancestral rites), and Vedic seers/teachers (through study and transmission). Neglecting these while seeking mokṣa is criticized.
Kapila is arguing within a dharma-discussion in the Śānti Parva, invoking the Vedas as authoritative witnesses. He challenges the idea of attaining mokṣa while remaining a householder who has not discharged the traditional obligations owed to devas, pitṛs, and the twice-born sages.