Shloka 25
मोक्षोपाय-निर्णयः
Determination of the Means to Liberation
वित्रास्यमाना: सुकृतो न कामादधघ्नन्ति दुष्कृतीन् । सुकृतेनैव राजानो भूयिष्ठं शासते प्रजा:
vitrāsyamānāḥ sukṛto na kāmād adhaghnanti duṣkṛtīn | sukṛtenaiva rājāno bhūyiṣṭhaṃ śāsate prajāḥ ||
Humatsena nói: “Khi người ta được làm cho cảm nhận nỗi sợ hình phạt, họ sẽ hướng về hạnh kiểm thiện lành; vì thế, mục đích của hình phạt là dùng sự răn đe để gây dựng dharma, chứ không phải để đoạt mạng. Các bậc quân vương không vì dục ý riêng mà giết kẻ ác. Những người trị vì tốt nhất, phần nhiều, cai quản thần dân lâu dài bằng chính đức hạnh—bằng việc lành và lối ứng xử đúng mực, văn minh.”
हुमत्सेन उवाच
Educational Q&A
Punishment (daṇḍa) is primarily a tool of deterrence meant to generate fear that turns people toward righteous conduct; it is not meant for cruelty or killing driven by a ruler’s personal desire. Ideal kings rule mainly through their own virtue and good governance rather than frequent violent penalties.
In the Shanti Parva’s discourse on rājadharma, Humatsena explains the ethical rationale behind royal punishment: fear of penalty reforms behavior, so the king’s aim should be moral order and long-term stability, achieved chiefly through good conduct and just administration rather than arbitrary executions.