Shloka 43

कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः

Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas

Devanagari script

वाराणस्यां महाप्राज्ञस्तुलाधार: प्रतिष्ठित: । सोअप्येवं नाते वक्तुं यथा त्वं भाषसे द्विज

Transliteration

Vārāṇasyāṃ mahāprājñas tulādhāraḥ pratiṣṭhitaḥ | so 'py evaṃ nāta vaktuṃ yathā tvaṃ bhāṣase dvija ||

Translation

Bhīṣma nói: “Tại Vārāṇasī có một bậc đại trí tên Tulādhāra, vững vàng an trú trong chánh pháp. Ngay cả ông ấy cũng không nói theo cách như ngươi đang nói, hỡi kẻ hai lần sinh.” (Vì thế, tiếng nói từ cõi trời răn dạy Jājali: lời tự nhận về dharma của ông bị chỉnh lại, bằng cách chỉ ông đến một tấm gương thật sự vững chãi—Tulādhāra—người mà trí tuệ được đánh dấu bởi sự tiết chế và khiêm cung, chứ không phải bởi sự tự khẳng định.)

Word by Word

• {'Vārāṇasyām': 'in Vārāṇasī (Benares/Kāśī), locative singular', 'mahāprājñaḥ': 'greatly wise, profoundly discerning', 'tulādhāraḥ': 'Tulādhāra (proper name

• also literally ‘holder of the balance/scale’, suggesting a merchant/weigher)', 'pratiṣṭhitaḥ': 'established, firmly situated (in a place or in dharma)', 'saḥ api': 'even he', 'evaṃ': 'thus, in this way', 'na': 'not', 'ata': 'indeed/at all (emphatic particle

• in context strengthening the negation)', 'vaktum': 'to speak', 'yathā': 'as, in the way that', 'tvam': 'you', 'bhāṣase': 'you speak', 'dvija': 'O twice-born (address to a brāhmaṇa)'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Tulādhāra
• Jājali
• Vārāṇasī (Kāśī)

Educational Q&A

What is the core teaching?

True dharma is shown through grounded wisdom and restraint in speech, not through proud or exaggerated claims. The verse undercuts self-assured moral posturing by pointing to a genuinely wise exemplar who would not speak arrogantly.

What is happening in the narrative?

A heavenly voice addresses Jājali, telling him that in Kāśī (Vārāṇasī) lives the great sage-like merchant Tulādhāra, and that even Tulādhāra would not speak as Jājali is speaking—thereby directing Jājali toward correction and further instruction.