Shloka 11
Jājali’s Austerities and the Summons to Tulādhāra (जाजलि–तुलाधार-इतिहासः)
अद्वारेण तमेवार्थ द्वौ दोषावुपजीवत: । तत्र बुद्धिहहिं दुर्धर्षा मन: सामान्यमश्लुते
advāreṇa tam evārthaṃ dvau doṣāv upajīvataḥ | tatra buddhir api durdharṣā manaḥ-sāmānyam aśnute |
Vyāsa nói: Rajas và Tamas—hai lỗi ấy—đi vào lạc thú của đối tượng qua một “cửa” không chính đáng, tức con đường bị cấm, rồi sống nhờ vào đó. Ở nơi ấy, trí tuệ (buddhi), tuy vốn khó khuất phục, nhưng vì ở gần tâm nên cũng trở nên giống tâm.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Rajas and tamas sustain themselves by leading one toward objects of enjoyment through prohibited or unwholesome means; when the intellect associates with the restless mind instead of governing it, even strong discrimination becomes ‘ordinary’—it loses clarity and follows desire and inertia.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Vyāsa explains an inner moral psychology: how lower guṇas (rajas and tamas) exploit the pursuit of pleasure, and how buddhi can be degraded when it aligns with manas rather than restraining and guiding it.