Shloka 5
धर्मलक्षण-प्रश्नः (Marks and Sources of Dharma) | Chapter 251: Inquiry into the Definition of Dharma
ताप: पाक: प्रकाशश्न ज्योतिश्नक्षुश्न॒ पजचमम् । तस्य रूपं गुणं विद्यात् ताम्रगौरासितात्मकम्
tāpaḥ pākaḥ prakāśaś ca jyotiś cakṣuś ca pañcamam | tasya rūpaṃ guṇaṃ vidyāt tāmra-gaurāsitātmakam ||
Vyāsa giảng rằng: sức nóng, sự nấu chín (làm cho chín muồi), sự chiếu sáng, quang huy và năng lực thị giác đều là những tác dụng của tejas—nguyên lý hỏa. Cần hiểu hình tướng khả kiến và phẩm tính của nó biểu hiện qua các sắc thái như màu đồng, sáng/trắng và sẫm/tối. Ý nghĩa đạo lý là biết phân biệt nhân và quả: nhận ra yếu tố vi tế hiển lộ qua công năng và phẩm chất quan sát được, chớ lầm lấy vẻ ngoài làm toàn thể thực tại.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Tejas (the fire principle) is known by its functions—heat, transformation/cooking, illumination, radiance, and enabling sight—and by its visible qualities such as coppery, bright, or dark coloration; thus one should infer subtle causes from observable effects.
In the Shanti Parva’s philosophical instruction, Vyasa is enumerating the characteristics of a fundamental element (tejas/agni), describing how it manifests in the world and in the senses, as part of a broader teaching on tattvas and discernment.