Shloka 10
धर्मलक्षण-प्रश्नः (Marks and Sources of Dharma) | Chapter 251: Inquiry into the Definition of Dharma
पज्चानां भूतसंघानां संततिं मुनयो विदु: । मनो नवममेषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता
pañcānāṃ bhūtasaṅghānāṃ santatiṃ munayo viduḥ | mano navamam eṣāṃ tu buddhis tu daśamī smṛtā ||
Vyāsa nói: Các bậc hiền triết hiểu rằng từ tổng thể của năm đại (ngũ đại) lại phát sinh một chuỗi các nguyên lý tiếp nối. Trong đó, tâm (manas) được xem là nguyên lý thứ chín, còn trí (buddhi) được ghi nhớ là nguyên lý thứ mười. Theo giáo huấn này, những khí cụ nội tâm chi phối tri giác và hành động được tính như những thực tại riêng biệt, cho thấy vô minh và xung lực có thể uốn nắn hạnh nghiệp nếu không được trí phân biệt dẫn dắt.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents a tattva-counting: beyond the five great elements, sages recognize further principles, specifically identifying mind as the ninth and intellect as the tenth. Ethically, it implies that right action depends on buddhi governing manas, preventing ignorance-driven conduct.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vyāsa delivers a doctrinal explanation to clarify how reality and the inner faculties are classified. The focus is not on external events but on teaching a framework for understanding the mind–intellect complex that underlies moral choice.