Shloka 22
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
दुःखमेवास्ति न सुखं तस्मात् तदुपलभ्यते । तृष्णार्तिप्रभवं दुःखं दुःखार्तिप्रभवं सुखम्
duḥkham evāsti na sukhaṃ tasmāt tad upalabhyate | tṛṣṇārtiprabhavaṃ duḥkhaṃ duḥkhārtiprabhavaṃ sukham ||
Vyāsa nói: “Trong cõi thế gian chỉ có khổ, không có hạnh phúc chân thật; vì vậy điều thực sự gặp phải là khổ. Khổ sinh từ nỗi đau do ái dục; và cái được gọi là ‘vui’ sinh từ nỗi đau của khổ—khi đã bị khổ não hành hạ, chỉ riêng sự vắng mặt của khổ ấy cũng được cảm nhận như hạnh phúc.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse argues that in saṃsāra what people call ‘happiness’ is mostly relief: craving (tṛṣṇā) produces distress and suffering, and when suffering subsides one mistakes that cessation for happiness. Ethically, it points toward reducing craving and cultivating detachment as a path to steadier well-being.
In Śānti Parva’s instruction on peace and right living after the war, Vyāsa delivers a reflective teaching on the nature of worldly experience, analyzing why beings repeatedly encounter suffering and why ordinary happiness is often only the temporary easing of pain.