Shloka 20
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
सत्त्वमात्मा प्रसरति गुणान् वापि कदाचन । न गुणा विदुरात्मानं गुणान् वेद स सर्वदा
sattvam ātmā prasarati guṇān vāpi kadācana | na guṇā vidur ātmānaṃ guṇān veda sa sarvadā ||
Vyāsa nói: Tự Ngã an trú trong sattva đôi khi vươn mình về phía các guṇa (những hoạt động và đối tượng của chúng). Nhưng các guṇa không thật sự biết Tự Ngã; trái lại, Tự Ngã luôn biết các guṇa. Lời dạy nhấn mạnh sự phân biệt đạo đức: đừng lầm những phẩm tính và tâm trạng đổi thay là kẻ biết bên trong, mà hãy nhận ra Tự Ngã là chứng tri thường hằng và là đấng điều ngự của hạnh nghiệp.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The Self is the constant knower, while the guṇas are changing forces of nature. Even if the mind moves outward under sattva toward experiences shaped by the guṇas, the guṇas cannot grasp the Self; rather, the Self (as witness-consciousness) knows and can discriminate the guṇas. Ethically, this supports self-mastery: identify impulses as guṇa-driven and act from discernment.
In Śānti Parva’s instruction on liberation-oriented dharma and philosophical discernment, Vyāsa explains the relation between the Self and prakṛti’s guṇas. The verse functions as a doctrinal clarification: the Self is not an object among qualities but the ever-present subject that observes them.