Shloka 24
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस्तथाक्षमा | लिज्ञरानि रजसस्तानि वर्तन्ते हेत्वहेतुत:
abhimāno mṛṣāvādo lobho mohastathākṣamā | liṅgāni rajasastāni vartante hetvahetutaḥ ||
Vyāsa giảng rằng những tật lỗi nội tâm sau là dấu hiệu không thể lầm của rajas: tự phụ, lời nói dối, tham lam, mê vọng và bất nhẫn. Dù chúng phát sinh do nguyên nhân rõ rệt hay tự nhiên hiện ra không thấy nguyên do, hễ chúng lộ trong hành vi của một người thì cho biết rajas đang lấn át—tâm bị khuấy động, chứ không được dẫn dắt bởi sự sáng suốt và tự chế.
व्यास उवाच
Educational Q&A
These five faults—egoism, lying, greed, delusion, and intolerance—are presented as diagnostic signs of rajas. Their appearance, whether triggered by circumstances or arising spontaneously, indicates a mind dominated by passion and agitation rather than sattva (clarity) and restraint.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Vyāsa is characterizing the guṇas by their observable symptoms. Here he identifies behaviors and mental tendencies that reveal rajas, guiding the listener toward ethical self-assessment and cultivation of steadiness and truth.