Shloka 10
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
अतः सब प्रकारके संकल्पोंका नाश करके चित्तको सूक्ष्म बुद्धिमें लीन करे। इस प्रकार बुद्धिमें चित्तका लय करके वह कालपर विजय पा जाता है ।।
cittaprasādena yatir jahātīha śubhāśubham | prasannātmā ātmani sthitvā sukham atyantam aśnute || rūpaṃ cakṣur vipākaś ca tridhā jyotir vidhīyate | raso 'tha rasanā sneho guṇās tv ete trayo 'mbhasaḥ ||
Vyāsa nói: Nhờ sự trong sáng và an tịnh của tâm, vị khổ hạnh tinh cần từ bỏ trong đời này cả “thiện” lẫn “ác” như những đối đãi trói buộc. An trú trong Tự Ngã với nội tâm tĩnh lặng, người ấy thọ hưởng hạnh phúc tối thượng, không gì vượt hơn. Sắc, con mắt và lửa tiêu hóa là ba biểu hiện của nguyên lý ánh sáng (lửa); vị, lưỡi và tính nhuận ướt của thân là ba biểu hiện của nguyên lý nước—bậc hiền triết hiểu các đại như vậy và lìa chấp vào các chức năng giác quan.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Purity and serenity of mind (citta-prasāda) enables the seeker to transcend attachment to merit and demerit as binding dualities, remain established in the Self, and experience the highest happiness; sensory functions are understood as elemental operations (fire/light and water), reducing identification and craving.
In Vyāsa’s instruction within Śānti Parva’s liberation-oriented discourse, the focus shifts from external action to inner discipline: the ascetic refines the mind, relinquishes evaluative clinging to ‘good/bad’ outcomes, and contemplates how perception and bodily processes arise from elemental principles.