Shloka 6
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
नियतो नियताहार: षष्ठ भुक्तो5प्रमत्तवान् | तदग्निहोत्रं ता गावो यज्ञाज़नि च सर्वश:
niyato niyatāhāraḥ ṣaṣṭha-bhukto ’pramattavān | tad agnihotraṃ tā gāvo yajñāṅgāni ca sarvaśaḥ |
Vyāsa nói: “Người lâm cư (vānaprastha) phải sống nghiêm cẩn, chỉ dùng thức ăn đúng theo giới luật. Mỗi ngày chỉ thọ thực một lần vào thời khắc đã định (phần thứ sáu của ngày), luôn tỉnh thức, không buông lung. Cũng như đời gia chủ, đối với ông vẫn vậy: phụng sự lửa thiêng agnihotra, chăm sóc bò, và thực hiện đầy đủ mọi chi phần của tế lễ—đó là pháp của vānaprastha.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines vānaprastha-dharma as disciplined living: regulated food taken once daily at the prescribed time, constant vigilance against negligence, and continuation of key Vedic duties—agnihotra, care of cows, and full performance of sacrificial components—much as in the gṛhastha (householder) stage.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa lays down practical observances for the forest-dweller stage of life, emphasizing restraint, attentiveness, and the maintenance of sacred and social responsibilities even after withdrawing from household life.