Shloka 4
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
व्यास उवाच गृहस्थस्तु यदा पश्येद् वलीपलितमात्मन: । अपत्यस्यैव चापत्यं वनमेव तदा श्रयेत्
vyāsa uvāca | gṛhasthas tu yadā paśyed valīpalitam ātmanaḥ | apatyasyaiva cāpatyaṃ vanam eva tadā śrayet ||
Vyāsa nói: “Khi người gia chủ thấy nơi mình dấu hiệu tuổi già—da nhăn và tóc bạc—và khi con của ông cũng đã có con, thì ông nên nương về rừng, bước vào đời sống lâm cư (vānaprastha). Lời dạy này xem sự xuất ly không phải là bỏ dharma, mà là một sự chuyển bước đúng thời: khi dòng dõi đã được nối tiếp, người ta hướng về khổ hạnh, thờ phụng và sự vững chãi nội tâm.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the dharmic timing of life-stage transition: after fulfilling household responsibilities and ensuring continuity of the family line (one’s child has a child), and upon seeing signs of aging, a person should shift from gṛhastha life to vānaprastha—reducing worldly entanglements and increasing austerity and spiritual discipline.
Vyāsa is instructing on āśrama-dharma within the Śānti Parva’s broader discourse on righteous living. He describes the practical marker for leaving active household life—old age and secured lineage—and prescribes taking to the forest as the appropriate next mode of life.