Shloka 5
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
काम॑ क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्रं च पजचमम् । क्रोधं शमेन जयति काम॑ संकल्पवर्जनात्
vyāsa uvāca | kāmaṁ krodhaṁ ca lobhaṁ ca bhayaṁ svapnaṁ ca pañcamam | krodhaṁ śamena jayati kāmaṁ saṅkalpa-varjanāt | sattva-saṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
Vyāsa nói: “Dục vọng, sân hận, tham lam, sợ hãi, và—thứ năm—cơn buồn ngủ: đó là năm lỗi mà người trí nêu ra. Phải nhổ tận gốc chúng. Trong đó, sân hận được chế ngự bằng sự điềm tĩnh tự chế; dục vọng được vượt qua bằng cách từ bỏ những ý định buông thả; và người kiên định, nhờ nuôi dưỡng sattva (tính trong sáng, thanh tịnh), trở nên xứng đáng để cắt đứt cơn mê ngủ.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a practical ethics of inner conquest: identify five major inner obstacles—desire, anger, greed, fear, and sleep—and uproot them. It prescribes specific remedies: anger is subdued through śama (mental restraint), desire through abandoning desire-driven intentions (saṅkalpa), and sleep through sustained cultivation of sattva (clarity and purity).
In Śānti Parva’s instruction-oriented setting, Vyāsa speaks as a teacher, laying out a concise yogic-ethical regimen. Rather than describing an external event, the passage advances the didactic discourse on self-mastery and the disciplines that support dharma and inner peace.