Shloka 34
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
अपि वर्णावकृष्टस्तु नारी वा धर्मकाड्क्षिणी । तावप्येतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम्
api varṇāvakṛṣṭas tu nārī vā dharmakāṅkṣiṇī | tāv apy etena mārgeṇa gacchetāṃ paramāṃ gatim | sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
Vyāsa nói: Dẫu là người thuộc varṇa bị xã hội xem là “thấp”, hay dẫu là phụ nữ, nếu khởi lòng mong mỏi hành trì dharma, thì cũng có thể—nhờ đi theo chính con đường yoga này—đạt đến cứu cánh tối thượng. Người kiên định, do nuôi dưỡng sattva (tánh trong sáng, thiện lành), trở nên xứng đáng để dứt trừ sự ngủ mê—tức vượt qua uể oải và lơ là.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Spiritual attainment is not barred by social status or gender: anyone who genuinely desires dharma can reach the highest goal by the yogic path. Practically, the verse highlights cultivating sattva (clarity and balance) as a means to overcome nidrā—sleep/torpor that obstructs disciplined practice.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa continues instruction on inner discipline and the yogic means to liberation, emphasizing that this path is effective and accessible even to those considered socially disadvantaged, provided they are intent on dharma.