Shloka 38
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
सर्वभूतसदृड्मैत्र: समलोष्टाश्मकाउ्चन: । तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुति:
sarvabhūta-sadṛḍh-maitraḥ sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ | tulya-priyāpriyo dhīras tulya-nindātma-saṁstutiḥ ||
Vyāsa nói: Người Sāṅkhya-yogin (bậc tri giả) là kẻ có tình bằng hữu vững bền và bình đẳng trải khắp mọi loài; xem cục đất, hòn đá và vàng như nhau; đối với điều ưa và điều ghét đều một mực; tâm trí kiên định; và trước lời chê cũng như lời khen vẫn giữ sự ngang bằng. Người ấy không còn khát ái, không bị xao động nội tâm, bằng lòng với bất cứ thứ gì đến chỉ để duy trì mạng sống, và chế ngự các căn—nhờ vậy được giải thoát khỏi xiềng xích của thế gian.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines the ethical and psychological marks of a liberated knower: universal friendliness, equal regard for valuables and non-valuables, and unwavering equanimity toward pleasure/pain and praise/blame—traits that express inner freedom from craving and lead to release from worldly bondage.
Within Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa is describing to the listener the character of a Sāṅkhya-yogin (jñānī). The focus is not on external events but on a didactic portrait of the ideal sage whose conduct embodies renunciation and steadiness.