Shloka 86
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
पुनस्तान्येव कुर्वाणो दुःखै: कालेन युज्यते । पुरुष कालका सहयोग पाकर जिन कर्मोंको करनेसे सुखी होता है, कालका सहयोग न मिलनेसे पुनः उन्हीं कर्मोको करके वह दुःखका भागी होता है ।।
punas tāny eva kurvāṇo duḥkhaiḥ kālena yujyate | puruṣaḥ kālakāḥ sahayogaṁ prāpya jinakarmāṇi kurvan sukhī bhavati, kālasya sahayogaṁ na labdhvā punaḥ tāny eva karmāṇi kurvan sa duḥkhasya bhāgī bhavati || na ca kālena kālajñaḥ spṛṣṭaḥ śocitum arhati |
Bhīṣma dạy rằng chính những hành động ấy có thể cho kết quả trái ngược tùy theo sự nâng đỡ của Thời gian. Một người có thể được vui khi làm một việc nào đó lúc thời thế và thời điểm thuận lợi; nhưng nếu thiếu sự tương ứng của Thời gian, lặp lại chính việc ấy lại khiến người ấy trở thành kẻ đồng phần trong khổ. Vì vậy, người hiểu Thời gian, dù bị chạm đến bởi những vòng xoay của nó, cũng không nên chìm trong sầu não; bởi kết quả không do nỗ lực đơn thuần quyết định, mà còn do mùa vận mệnh và hoàn cảnh.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The same deed does not guarantee the same result: success and happiness depend not only on effort but also on Kāla (timing/circumstance). Therefore, a wise person who understands the workings of Time should maintain composure and not grieve when outcomes turn adverse.
In the Śānti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and practical statecraft of life. Here he explains how changing circumstances can reverse the fruits of actions, urging the listener to cultivate discernment about timing and to avoid sorrow when Time brings hardship.