Shloka 83
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
लाभालाभौ सुखं दु:खं कामक्रोधौ भवाभवौ
lābhālābhau sukhaṃ duḥkhaṃ kāmakrodhau bhavābhavau
Bhīṣma nói: Được và mất, vui và khổ, dục vọng và sân hận, sinh thành và không sinh thành—những cặp trạng thái ấy phát sinh trong đời sống thế gian. Hãy nhận biết chúng là những đối cực đến rồi đi, vì thế đừng để chúng làm lay chuyển sự vững vàng của mình trong dharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse groups life’s opposites—gain/loss, pleasure/pain, desire/anger, becoming/non-becoming—to highlight their fluctuating nature. The ethical lesson is to cultivate steadiness and self-control, not allowing these changing conditions to derail one’s commitment to dharma.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous living and inner discipline after the war. Here he succinctly lists paired worldly states and impulses as part of his broader counsel on detachment and mental balance.