Shloka 58
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
केवल तुमने ही सौ यज्ञोंका अनुष्ठान किया हो, यह बात नहीं है। उन सभी राजाओंने सौ-सौ यज्ञ किये थे। सभी धर्मपरायण थे और सभी निरन्तर यज्ञमें संलग्न रहते थे। वे सभी आकाशमें विचरनेकी शक्ति रखते थे और युद्धमें शत्रुके सामने डटकर लोहा लेनेवाले थे ।।
bhīṣma uvāca | kevalaṁ tvayāiva śata-yajñānām anuṣṭhānaṁ kṛtam iti na | teṣāṁ sarveṣāṁ rājñāṁ śata-śata-yajñāḥ kṛtāḥ | sarve dharma-parāyaṇāḥ sarve ca nityaṁ yajñeṣu saṁlagnāḥ | sarve ākāśa-gamanāśaktimantaḥ sarve ca yuddhe śatru-sammukhe sthitvā lohaṁ gṛhṇantaḥ || sarve saṁhanana-upetāḥ sarve parigha-bāhavaḥ | sarve māyā-śata-dharāḥ sarve te kāma-rūpiṇaḥ ||
Bhishma nói: “Không phải chỉ riêng ngươi mới cử hành một trăm lễ tế. Tất cả các vị vua ấy đều đã làm lễ tế đến hàng trăm. Ai nấy đều thuận theo dharma và luôn chuyên chú trong các nghi lễ hiến tế. Họ có năng lực du hành giữa không trung; và nơi chiến địa, họ đứng vững trước quân thù, chứng tỏ bản lĩnh. Tất cả đều có thân thể cường tráng; cánh tay to khỏe như chùy sắt. Tất cả tinh thông hàng trăm phép thuật huyễn hóa, và đều có thể tùy ý biến hiện hình dạng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma counters pride in singular achievement: even extraordinary ritual merit (a hundred sacrifices) is not unique. True excellence is framed as sustained dharmic commitment—steadfastness in duty, continual sacrificial discipline, and courage in battle—rather than self-congratulation over one metric of merit.
Bhishma describes a class of earlier kings, emphasizing that many of them performed vast sacrificial rites and were both righteous and formidable. He highlights their martial steadfastness and even their extraordinary, quasi-divine capacities (sky-travel, magical arts, shape-shifting) to underscore the scale of past exemplars.