Shloka 23
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
यस्तु शत्रोर्वशस्थस्य शक्तो5पि कुरुते दयाम् । हस्तप्राप्तस्य वीरस्य तं चैव पुरुषं विदु:
yastu śatror vaśasthasya śakto 'pi kurute dayām | hastaprāptasya vīrasya taṃ caiva puruṣaṃ viduḥ ||
Bhīṣma nói: Dẫu có quyền lực để trừng phạt, nếu một người vẫn khởi lòng từ bi đối với kẻ thù đã rơi vào tay mình—một đối thủ dũng mãnh nay đã nằm trong tầm nắm—thì bậc trí giả nhận biết người ấy là bậc cao quý chân chính.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True nobility is shown when one has the strength to harm but chooses compassion toward an enemy who is already subdued or captured; mercy in victory is presented as a higher ethical virtue than retaliation.
In the Śānti Parva’s instruction on righteous conduct, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira principles of kingship and moral strength, highlighting that sparing a defeated foe reflects superior character and dharmic restraint.