Shloka 48
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
यथा रुरु: शृड्रमथो पुराणं हित्वा त्वचं वाप्युरगो यथा च । विहाय गच्छत्यनवेक्षमाण- स्तथा विमुक्तो विजहाति दुःखम्
yathā ruruḥ śṛṅgam atho purāṇaṃ hitvā tvacaṃ vāpy urago yathā ca | vihāya gacchaty anavekṣamāṇas tathā vimukto vijahāti duḥkham ||
Bhīṣma nói: “Như loài hươu ruru bỏ chiếc sừng cũ, như con rắn lột lớp da cũ rồi đi tiếp không ngoảnh lại—cũng vậy, người đã được giải thoát, không còn chấp ‘của ta’ và ngã mạn, rũ bỏ sầu khổ, để lại sau lưng những trói buộc của cõi luân hồi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Suffering is abandoned when one becomes vimukta—free from attachment, possessiveness (mamatā), and ego (abhimāna). The verse stresses moving forward without clinging to what has been outgrown, just as animals naturally discard what is no longer needed.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the path to inner peace. Here he uses vivid natural metaphors—shedding an old horn and sloughing skin—to illustrate how a liberated person leaves worldly bonds behind and thereby leaves sorrow behind.