Shloka 43
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
एवं सति कुतः संज्ञा प्रेत्यभावे पुनर्भवेत् । प्रतिसम्मिश्रिते जीवेडगृह्ममाणे च सर्वतः
evaṁ sati kutaḥ saṁjñā pretyabhāve punar bhavet | pratisaṁmiśrite jīve grahīyamāṇe ca sarvataḥ ||
Bhīṣma nói: “Nếu đã như vậy, làm sao còn có thể có một danh tính cá biệt sau khi chết, hay lại sinh khởi lần nữa? Khi sinh ngã hòa lẫn hoàn toàn (với nguồn cội của nó) và bị nắm giữ từ mọi phía—khi jīva tan vào Brahman—thì danh và sắc của nó không thể được nắm bắt bằng bất cứ cách nào. Trong tình trạng ấy, làm sao còn có thể có một sự định danh tiếp tục của tự ngã sau khi chết?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse argues that if the individual self (jīva) truly dissolves into Brahman such that name and form are no longer apprehensible, then post-mortem personal identity (saṁjñā) cannot persist, and the idea of a renewed individual existence after death becomes untenable in that state.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Bhīṣma addresses questions about the self, death, and liberation. Here he reasons about what remains of the individual after death if the jīva merges into Brahman, challenging the notion of continued personal designation in the liberated condition.