Shloka 38
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
यद् यदागमसंयुक्त न कृच्छुमनुपश्यति । अथ तत्राप्युपादत्ते तमोडव्यक्तमिवानृतम्
yad yad āgama-saṁyuktaṁ na kṛcchram anupaśyati | atha tatrāpy upādatte tamoḍa-vyaktam ivānṛtam ||
Bhīṣma nói: “Bất cứ trạng thái nào gắn với dấu ấn của kinh nghiệm quá khứ, con người không thấy sự nhọc nhằn của nó là nhọc nhằn. Ngay tại đó, họ vẫn nắm lấy một thứ mãn nguyện giả dối—bị tamas che phủ, mờ nhạt như chưa hiển lộ. Vì thế, như kẻ nằm mộng không nhận ra khổ đau là thực rõ ràng, người trong giấc ngủ say vẫn trải qua một ‘lạc’ huyễn do tamas sinh.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the mind can fail to recognize suffering when it is veiled by tamas and habitual impressions; even in deep sleep one may ‘experience’ a kind of false, indistinct contentment that is not true well-being.
In the Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues teaching about the nature of mind and experience, using sleep/dream imagery to show how delusion can make hardship seem absent and can present an illusory sense of ease.