Shloka 24
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
एवं पज्चत्रिका होते गुणास्तदुपलब्धये । येनायं त्रिविधो भाव: पर्यायात् समुपस्थित:
evaṃ pañcatrikā hote guṇās tad-upalabdhaye | yenāyaṃ trividhō bhāvaḥ paryāyāt samupasthitaḥ ||
Vì thế có năm nhóm, mỗi nhóm gồm ba; chúng được gọi là “các guṇa (tính chất)” vì nhờ chúng mà các đối tượng như âm thanh v.v. được nhận biết. Do sự vận hành của chúng, hợp thể ba mặt—tác nhân, hành động và phương tiện—lần lượt sinh khởi, hiện ra nối tiếp nhau.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma explains a causal account of experience and action: certain ‘qualities’ arranged as five triads enable the apprehension of sense-objects (like sound), and from their functioning the triad of agent–action–instrument becomes manifest sequentially. The point is to analyze how cognition and doership arise from constituent factors rather than from an unexamined, independent self.
In the Shanti Parva’s instructional setting, Bhishma continues his philosophical exposition to Yudhishthira, describing how perception of objects and the sense of agency are structured—linking the apprehension of sensory domains to the emergence of the threefold framework of action (doer, deed, means).