Shloka 20
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
पज्चज्ञानेन्द्रियाण्युक्त्वा मन:षष्ठानि चेतसि । बलषष्ठानि वक्ष्यामि पञ्चकर्मेन्द्रियाणि तु
pañca jñānendriyāṇy uktvā manaḥ-ṣaṣṭhāni cetasi | bala-ṣaṣṭhāni vakṣyāmi pañca karmendriyāṇi tu ||
Bhīṣma nói: “Sau khi đã trình bày năm căn của tri giác—cùng với tâm (manas) là căn thứ sáu trong nội thức—nay ta sẽ nói về năm căn của hành động, trong đó sinh lực (prāṇa) được dạy là thứ sáu. Nhờ vậy, người ta nên hiểu rằng tri giác và hành vi đều được điều ngự từ bên trong, và sự tự chế tùy thuộc vào việc sắp đặt đúng đắn các năng lực ấy.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma frames human experience and conduct through two sets of faculties: the five perceptive senses (jñānendriyas) coordinated by mind as a sixth, and the five active faculties (karmendriyas) supported by vital power (bala/prāṇa) as a sixth. Ethical life depends on understanding and disciplining these inner instruments.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma continues a systematic exposition: after listing the organs of knowledge with mind as their coordinator, he transitions to describing the organs of action, indicating that they operate with vital force as an accompanying sixth principle.