Shloka 12
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
शब्द: स्पर्श च रूप॑ं च रसो गन्धश्न मूर्तय: । एते ह्यामरणात् पञज्च षड्गुणा ज्ञानसिद्धये
śabdaḥ sparśaṃ ca rūpaṃ ca raso gandhaś ca mūrtayaḥ | ete hy ā-maraṇāt pañca ṣaḍ-guṇā jñāna-siddhaye ||
Bhīṣma nói: “Âm thanh, xúc chạm, sắc tướng, vị, hương, và sự hiện hữu vật chất—đó là những phẩm tính làm phương tiện để tri thức giác quan được thành tựu, vận hành đối với hữu tình cho đến tận khoảnh khắc lâm chung. Chỉ khi các căn tiếp xúc với những phẩm tính ấy thì nhận thức phân biệt về các đối tượng mới sinh khởi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma explains that cognition depends on the contact between the senses and their objects—sound, touch, form, taste, and smell—along with material embodiment; these function as the operative qualities enabling sensory knowledge throughout embodied life.
In Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues his philosophical teaching to Yudhiṣṭhira, analyzing how knowledge arises through the senses and their objects as part of a broader discourse on dharma and liberation-oriented understanding.