Shloka 41
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
इन्द्रियाणि मनो वायु: शोणितं मांसमस्थि च । आनुपूर्व्या विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च,इन्द्रिय, मन, प्राण, रक्त, मांस और हड्डी--ये सब क्रमशः नष्ट होते और अपने कारणमें मिल जाते हैं
indriyāṇi mano vāyuḥ śoṇitaṁ māṁsam asthi ca | ānupūrvyā vinaśyanti svaṁ dhātum upayānti ca ||
Bhīṣma nói: “Các giác quan, tâm, khí mạng (prāṇa), máu, thịt và xương—tất cả lần lượt hoại diệt, rồi cuối cùng hòa nhập trở lại vào những yếu tố nền tảng của chính chúng. Vì thế, hữu thân được thấy như một hợp thể tan rã theo bản tính; do đó hãy vun bồi tâm ly tham và chánh tri, chớ bám víu vào điều tất yếu phải phân rã.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The body and its functions are composite and impermanent: senses, mind, vital breath, and bodily tissues decay in sequence and return to their material causes (dhātus). Recognizing this supports vairāgya (detachment) and steadiness in dharma.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation-oriented wisdom. Here he emphasizes the inevitable dissolution of embodied components, framing ethical life with insight into mortality and the transient nature of the body.