Shloka 24
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
अनात्मा ह्ात्मनो मृत्यु: क्लेशो मृत्युर्जरामय: । आत्मानं मन्यते मोहात् तदसम्यक् परं मतम्
anātmā hy ātmano mṛtyuḥ kleśo mṛtyur jarāmayaḥ | ātmānaṃ manyate mohāt tad asamyak paraṃ matam ||
Bhishma nói: “Cái không phải Tự Ngã lại bị xem như ‘cái chết’ của Tự Ngã. Khổ não, cũng như tuổi già và bệnh tật, được gọi là ‘cái chết’ vì chúng làm thân thể hao mòn và hủy hoại. Thế nhưng do mê lầm, con người nhận thân này làm Tự Ngã; quan kiến ấy sai lạc sâu xa.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma warns against mistaking the body and its changing conditions for the true Self. He frames bodily afflictions—suffering, old age, and disease—as ‘death’ in the sense that they destroy or diminish the body, while the Self is distinct from these.
In Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues his philosophical counsel, emphasizing discernment between ātman (Self) and anātmā (non-Self) as part of Yudhiṣṭhira’s education in dharma and liberation-oriented ethics.