Shloka 15
दमप्रशंसा — Praise of Self-Restraint
Dama
कर्मणा बीजभूतेन चोद्यते यद् यदिन्द्रियम् । जायते तदहड्कारादू रागयुक्तेन चेतसा
karmaṇā bījabhūtena codyate yad yad indriyam | jāyate tad ahaṅkārād rāgayuktena cetasā ||
Bhishma nói: Bất cứ năng lực giác quan nào được nghiệp—đã trở thành hạt giống—thúc đẩy vào hoạt động, thì chính năng lực ấy hiển lộ qua ngã mạn (ahaṃkāra) khi tâm gắn với sự chấp trước. Như vậy, kinh nghiệm của đời sống mang thân được định hình: nghiệp quá khứ trao hạt giống nhân duyên, còn ý niệm “ta” cùng tâm bị ái dục dẫn dắt làm phát sinh những cách thức tri giác và can dự riêng biệt.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a causal chain: karmic impressions act as the seed, but the actual arising and functioning of the senses is mediated by egoism (ahaṅkāra) and a mind colored by attachment (rāga). Ethical progress therefore requires weakening attachment and ego-identification, not merely changing external actions.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma explains to the listener how embodied experience is generated. He analyzes the psychological and karmic conditions by which particular sense-activities arise, framing it as guidance for self-control and liberation-oriented conduct.