Shloka 1
जनकस्य मोक्षमार्गप्रश्नः तथा पञ्चशिखोपदेश-प्रस्तावः | Janaka’s Path to Liberation: Prelude to Pañcaśikha’s Instruction
ऑपनआक्रात [छ। अ्--क्ाजण एकादशाधिकद्वधिशततमो<्ध्याय: संसारचक्र और जीवात्माकी स्थितिका वर्णन गुरुर्वाच चतुर्विधानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । अव्यक्तप्रभवान्याहुरव्यक्तनिधनानि च । अव्यक्तलक्षणं विद्यादव्यक्तात्मात्मकं मन:
bhīṣma uvāca | guruḥ uvāca—caturvidhāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca | avyaktaprabhavāny āhur avyaktanidhanāni ca | avyaktalakṣaṇaṃ vidyād avyaktātmātmakam manaḥ |
Bhīṣma nói: Thầy dạy rằng—“Hỡi con yêu, các loài hữu tình có bốn loại, dù là bất động hay động. Chúng được nói là sinh khởi từ Vô Hiển (Unmanifest) và lại tan về Vô Hiển. Điều gì không có dấu hiệu hiển lộ thì nên hiểu là ‘Vô Hiển’. Tâm cũng mang bản tính của Vô Hiển—được cấu thành bởi ba guṇa.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All beings—whether immobile or mobile—originate from the Unmanifest (avyakta) and ultimately dissolve back into it; the mind itself is also rooted in that unmanifest, tri-guṇa nature. The teaching frames existence as a cyclical emergence and reabsorption, encouraging discernment of the unmanifest ground behind changing forms.
Within Bhīṣma’s instruction in the Śānti Parva, a teacher addresses a disciple and begins a metaphysical explanation of saṃsāra: classification of beings, their source and end in the avyakta, and the status of mind as tri-guṇa and akin to the unmanifest principle.