Shloka 11
Brahmacarya-Upāya: Jñāna, Śauca, and the Mind’s Role in Desire (शान्ति पर्व, अध्याय २०७)
आश्रयं सर्वभूतानां मनसेतीह शुश्रुम । उसमें शयन करते हुए सर्वतेजोमय पुरुषोत्तम श्रीकृष्णने मनसे ही सम्पूर्ण प्राणियोंके अग्रज तथा आश्रय संकर्षणको उत्पन्न किया, यह हमने सुना है ।।
āśrayaṃ sarvabhūtānāṃ manasetiha śuśruma | tasmin śayānaḥ sarvatejomayaḥ puruṣottamaḥ śrīkṛṣṇo manasaiva samasta-prāṇinām agrajaṃ tathāśrayaṃ saṅkarṣaṇaṃ sasarja iti naḥ śrutam || sa dhārayati bhūtāni ubhe bhūta-bhaviṣyatī | tasya mahābāho mahātmanaḥ saṅkarṣaṇasya prādurbhāve śrīharer nābhitaḥ divyaṃ padmaṃ prādurabhūt sūryavat prakāśamānam ||
Bhishma nói: “Chúng ta đã nghe rằng chính tâm (manas) là nơi nương tựa của mọi loài. Khi Đấng Tối Thượng, Śrī Kṛṣṇa—rực đầy mọi quang huy—an nằm trong giấc định của yoga, Ngài chỉ bằng ý niệm đã sinh ra Saṅkarṣaṇa, bậc trưởng thượng và chỗ nâng đỡ của hết thảy sinh linh—đó là điều ta từng nghe. Saṅkarṣaṇa nâng giữ muôn loài và là nền tảng cho cả điều đã qua lẫn điều sẽ đến. Sau khi vị đại hùng, đại tâm Saṅkarṣaṇa ấy hiển lộ, từ rốn của Śrī Hari hiện ra một đóa sen thiêng, chói sáng như mặt trời.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage presents a theological-cosmological idea: the Supreme Person (Śrī Kṛṣṇa/Śrī Hari) manifests cosmic supports through will or mind, and Saṅkarṣaṇa is described as the sustaining foundation of beings across time (past and future). Ethically, it frames the universe as upheld by an ordered, purposeful divine support, encouraging trust in a sustaining principle behind existence.
Bhīṣma recounts a traditional account: while Śrī Kṛṣṇa rests in cosmic/yogic repose, he produces Saṅkarṣaṇa by thought; then, following Saṅkarṣaṇa’s manifestation, a radiant lotus appears from Hari’s navel—an image commonly used to signal further stages of cosmic unfolding.