Shloka 7
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
फल कर्मात्मकं विद्यात् कर्म ज्ञेयात्मकं तथा । ज्ञेयं ज्ञानात्मकं विद्याज्ज्ञानं सदसदात्मकम्,इस प्रकार फलको कर्मस्वरूप समझे। कर्मको जाननेमें आनेवाले पदार्थोंका रूप समझे और ज्ञेयको ज्ञानरूप समझे तथा ज्ञानका स्वरूप कार्य और कारण जाने
phalaṁ karmātmakaṁ vidyāt karma jñeyātmakaṁ tathā | jñeyaṁ jñānātmakaṁ vidyāj jñānaṁ sad-asad-ātmakam ||
Bhīṣma nói: “Hãy hiểu rằng ‘kết quả’ mang bản tính của hành động; còn hành động lại mang bản tính của cái phải biết (lĩnh vực các đối tượng khả tri). Cái phải biết mang bản tính của tri thức. Chính tri thức có hai mặt—liên hệ với cả cái hiện hữu và cái phi hiện hữu (nhân và quả; sự hiển lộ và trạng thái trước khi hiển lộ). Vì vậy, lần theo từ quả ngược về hành động rồi về tri thức, người ta thấy trách nhiệm đạo đức và sự hiểu biết chân chính gắn chặt với nhau.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a chain of dependence: results are rooted in actions; actions operate within the domain of the knowable (objects/fields that can be apprehended); the knowable is grounded in knowledge; and knowledge relates to both sat and asat (often read as cause and effect, or manifest and unmanifest). Ethically, it implies that transforming one’s outcomes requires refining action, and refining action requires right understanding.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and higher wisdom after the war. Here he shifts into a philosophical analysis, explaining how action, its fruits, and the structure of knowing interrelate, guiding the listener toward discernment and responsible conduct.