Shloka 31
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
इस भूतलपर रहनेवाला मनुष्य यद्यपि इस पृथ्वीका अन्त नहीं देखता है तो भी कहीं- न-कहीं इसका अन्त अवश्य है
bhīṣma uvāca |
ayaṁ bhūtale paryavasthito manuṣyo yady api pṛthivyā antaṁ na paśyati tathāpi kvacid asyā antaḥ avaśyam asti—iti budhyasva | yathā samudre taraṅgair ūrdhva-adhastād bhavann api nauḥ pravāhānukūlayā vāyunā taṭe pratiṣṭhāpyate, tathā saṁsāra-samudre nimajjan manuṣyaḥ anukūlena vātena saṁsāra-sāgarāt pāraṁ nīyate ||
divākaro guṇam upalabhya nirguṇo yathā bhaved apagata-raśmi-maṇḍalaḥ |
tathā hāsau munir iha nirviśeṣavān sa nirguṇaṁ praviśati brahma cāvyayam ||
Bhīṣma nói: Dẫu người sống trên mặt đất này không thấy tận cùng của đất, hãy hiểu rằng ở đâu đó, tận cùng ấy hẳn có. Như con thuyền giữa biển, lên xuống theo sóng, nhưng vẫn được ngọn gió thuận hòa cùng dòng nước đưa về bờ, cũng vậy: người lao mình vào biển cả thế gian sẽ được một bầu khí quyển tâm linh thuận lợi đưa qua biển saṁsāra. Lại như mặt trời—đấng soi sáng toàn thể thế gian—dẫu mang phẩm tính ánh sáng, khi lặn vẫn thu vòng tia rực rỡ mà như trở nên “vô tính”; cũng thế, bậc hiền triết, đã lìa mọi phân biệt, ở đây đi vào Brahman vô thuộc tính, bất hoại và bất biến.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even amid the turbulence of worldly life, liberation is possible when conditions become spiritually favorable—through right orientation, discipline, and insight. Ultimately, the sage transcends all distinctions and realizes the imperishable, attributeless Brahman (nirguṇa brahman).
In the Shanti Parva discourse, Bhishma instructs Yudhishthira on liberation-oriented wisdom. He uses two images: a ship carried to shore by a favorable wind despite waves, and the sun withdrawing its rays at sunset, to illustrate how the realized sage becomes free of limiting attributes and merges into Brahman.