Shloka 27
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
बुद्धिमें प्रवीण अर्थात् विशुद्ध और सूक्ष्म बुद्धिसे सम्पन्न एवं मानसिक बलसे युक्त हुआ पुरुष
bhīṣma uvāca | buddhyā pravīṇaḥ arthāt viśuddha-sūkṣma-buddhi-sampannaḥ mānasika-balena yuktaḥ puruṣaḥ samasta-icchā-atītaṃ nirguṇaṃ brahma prāpnoti | yathā vāyuḥ kāṣṭhe sthitam adṛśyam agniṃ apradīptaṃ kṛtvā eva jahāti, tathā kāmanābhiḥ vikalāḥ puruṣāḥ śarīrāntar-sthitaṃ paramātmānaṃ jahati, na ca taṃ jñātuṃ prāptuṃ vā ceṣṭante || guṇādāne viprayoge ca teṣāṃ manaḥ sadā buddhi-parāvarābhyām | anenaiva vidhinā sampravṛtto guṇāpāye brahma śarīram eti ||
Bhishma nói: Người tinh thông phân biệt—trí đã thanh tịnh, vi tế và vững chắc, lại được nâng đỡ bởi nghị lực nội tâm—sẽ đạt Brahman vô tướng tính (nirguṇa), vượt ngoài mọi khát cầu. Như gió bỏ lại ngọn lửa vô hình ẩn trong gỗ mà không làm nó bùng lên, kẻ bị dục vọng khuấy động cũng bỏ rơi Đấng Tối Thượng ngự trong chính thân mình: họ không nỗ lực để biết hay để đạt đến Ngài. Nhưng khi hành giả nắm giữ các kỷ luật làm phương tiện (những “phẩm chất” của tu tập) và rút tâm khỏi các đối tượng thế gian, tâm người ấy luôn trong sáng, không còn bị các phán đoán “cao-thấp, tốt-xấu” của trí chi phối. Tiến hành đúng theo cách ấy, khi vượt qua cả những phẩm chất nâng đỡ kia, người ấy trực chứng Brahman—thực tại chân thật hiện thân ngay trong thân này.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Desire obstructs realization: when the mind is agitated by cravings, one neglects the indwelling Self. By adopting purifying disciplines and withdrawing from sense-objects, the mind becomes clear and free from evaluative dualities; then, transcending even the supports of practice, one realizes the attributeless Brahman.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on liberation-oriented dharma. He uses a vivid analogy—wind leaving unkindled fire in wood—to explain how people, though carrying the Supreme within, fail to awaken that knowledge when driven by desire, while the disciplined seeker progresses to direct realization.