Shloka 24

Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha

Devanagari script

सूक्ष्मेण मनसा विद्यो वाचा वक्तुंन शकक्‍्नुम: । मनो हि मनसा ग्राहां दर्शनेन च दर्शनम्‌

Transliteration

bhīṣma uvāca | sūkṣmeṇa manasā vidyo vācā vaktuṃ na śaknumaḥ | mano hi manasā grāhyaṃ darśanena ca darśanam |

Translation

Bhīṣma nói: Với tâm đã được tinh luyện đến độ thanh tịnh vi tế, ta có thể trực nhận Thực Tại Tối Thượng; nhưng không thể diễn tả Điều ấy bằng lời. Vì đối tượng của tâm chỉ được nắm bắt bởi chính tâm, và cái thấy trực tiếp chỉ được biết bằng chính cái thấy trực tiếp.

Word by Word

• {'sūkṣmeṇa': 'by the subtle (refined, minute) means

• with subtlety', 'manasā': 'by the mind

• with the mind (instrumental)', 'vidyaḥ/vidyo': 'the wise

• those who know (context: knowers of truth)', 'vācā': 'by speech

• through words', 'vaktum': 'to speak

• to describe', 'na śaknumaḥ': 'we are not able

• we cannot', 'manaḥ': 'mind', 'hi': 'indeed

• for', 'manasā grāhyam': 'graspable only by the mind

• apprehended through mind alone', 'darśanena': 'by seeing

• by direct perception/vision', 'darśanam': 'seeing

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma

Educational Q&A

What is the core teaching?

Ultimate reality is directly realizable through a purified, subtle mind, but it cannot be adequately captured in words; inner experience is known only by the corresponding inner faculty.

What is happening in the narrative?

In the Shanti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhishma continues teaching about higher knowledge, emphasizing that the Supreme is approached through inner refinement and direct realization rather than verbal description.